ویژگهایی که برای نگارش متن مستند باید رعایت نمایید:

1-   تطابق گفتار با تصویر

2-    درباره چیزی که دیده نمی شود چیزی گفته نشود.

3-      طول کلام با تصویر رعایت شود.

4-    جملات ساده باشند اما نه عامیانه و کوتاه.

5-    درباره چیزی که روشن است صحبت نشود.

6-    فضاپرور باشد.

7-    وقتی تصویر قادر نباشد پیام را انتقال دهد آنگاه از کلام استفاده شود.

8-   هماهنگی با موضوع داشته باشد.

9-    خیال پرور باشد.

10-      مخاطب را درگیر نماید.

11-      درباره نکته مورد نظر باشد.

12-      تبلیغ مستقیم نکنید.

13-       گنده گویی نکنید.

14-       از متون کلیشه ای بپرهیزید.

15-      جملات بلند نباشد.

16-      حروف رابطه مانند که و... به فهم بهتر متن کمک می نماید.

17-      ارائه زمان تابع قواعد خاص است. هیچ وقت در متن نگویید پارسال، امسال و...

18-      آمار و ارقام در متن به کار نبرید در صورت لزوم از تصاویز گرافیکی استفاده نمایید.

منبع:

جزوه درسی محمد رضا پاسدار، طراحی تولید پیشرفته،تیرماه1384

فرانسه : سینما وریته

در فرانسه خاستگاه سینمای مستقیم نه تلویزیون ، بلکه پژوهش های قوم نگاری ژان روش بود . فیلم کلیدی سینما وریته و تاثیرگذارترین فیلم سینمای مستقیم در همه کشورها ، وقایع نگاری یک تابستان (1961 ) ساخته او بود . روش این فیلم را با همکاری جامعه شناس ادگار مورین ساخت . از همکاری های آنها شکل تازه ای از سینما وریته سر بلند کرد ، شکلی که در آن فیلمسازان دیگر صرفا به مشاهده موضوع و همدلی با آن نمی پرداختند ، بلکه آن را تحریک می کردند و برمی انگیختند .

سلام

حسین زارع زاده هستم . دانشجوی کارگردانی مستند دانشکده صدا و سیما

این یک وبلاگ درسی مربوط به درس مخاطب شناسی استاد گیویان است. برای شروع در چند قسمت خلاصه کتاب " ساختن فیلم مستند " نوشته باری همپ را انتخاب کرده ام . امیدوارم قابل استفاده باشد.

پيشگفتار :

« ساختن فيلم مستند  » دومين کتاب از مجموعه آموزشی "مستندسازی" است . تلفيقی است از تجربيات حرفه ای و شخصی فيلمسازانی معروف و نيز منبع ارزشمندی برای مستندسازان حرفه ای ، تا با يک برنامه ريزی دقيق تر، مستندهای خلاق تر و مؤثرتری بسازند . در عين حال ، به تازه کارها کمک می کند تا مبانی اساسی ساختن فيلم مستند را ياد بگيرند .

باری همپ ، نويسنده اين کتاب ، کارگردان و مدرس فيلمسازی است و بيش از صد و پنجاه فيلم مستند ساخته است . او در اين کتاب به دو شيوه اصلی در مستندسازی ، يعنی « ثبت رفتار انسانی » و « بازسازی وقايع مربوط به گذشته » پرداخته است و نشان داده است که چگونه می توان در هر يک از اين شيوه ها ، با پرداختن به تمام مراحل ساخت فيلم مستند ، از ايده گرفته تا ساخت و نمايش ، موفق بود .

نگارش طرح مستد ، راست نمايي ، برنامه ريزی ، ساختارشکنی در مستندسازی ، بوددجه توليد و ... از مسائل مورد بحث اين کتاب است .

شبيه سازی واقعيت :

·    گفتگو شايد در تعريف ديدگاه اثر مستند مفيد باشد ، اما معمولا" در پيدا کردن انديشه اثر مستند روشي بسيار خسته کننده است .

·  مستند سازی به ساختار نياز دارد : ساختار يعنی توالی منظم تصاوير و اصوات که علاقة تماشاگر را برانگيزد ديدگاه اثر مستند را به عنوان مقوله ای ديداری ارئه دهد .

·    گفت و گوی ثابت برای تماشا گر کسل کننده است .

·    روش کسب مطالب مفيد در گفت و گوی مستند ، تشويق افراد برای تعريف داستان هايشان است . از هدايت پرسش ها خود داری کنيند .

·    داستان مستند (Docudrama ) :

 اثری نمايشی براساس شخصيت يا رويداد تاريخی فيلم هايی نظير " کرام ول "، "طولانی ترين روز" ، "جی اف کی " : آثاری داستانی اند که از زندگی افراد حقيقی و از رويداهای واقعی استخراج شده اند . اين فيلم ها گرچه ممکن است با رويداهای واقعی مرتبط باشند اما مقيد به واقعيت تاريخی نيستند.

·    مستد رفتاری :

 تعقيب افراد با حمل تجهيزات سبک فيلم برداری و زير نظر گرفتن هر کاری که انجام می دهند .

·    مستند عاطفی :

برخی از مستند سازان به بررسی نوع ديگری از رفتار پرداختند مثل بررسی بعد عاطفی بيماران روحی در فيلم گفت و گو با زنان ديوانه .

·    مستند سازی مستلزم مراحل زير است :

1/  طراحی نشانه های ديداری که بايد ضبط شوند

2/  تشخيص همان نشانه ها در هنگام وقوع

3/  انتخاب و سازماندهی آنچه ضبط شده تا استدلالی تصويری به تماشا گر ارائه شود .

·    در دوره صامت فيلم های بزرگی ساخته شد ، زيرا « تصوير » تنها چيزی بود که در فيلم ساز می بايست با آن کار می کرد .

از جمله فيلم های مشهور اين دوره :

• نانوک شمال : رابرت فلا هرتی
• پل  : يوريس ايونس
• برلن ، سمفونی شهری بزرگ : والتر روتمن  

·    از دهه سی تا دهه شصت ، استفاده از گفتار متن و موسيقی در عرصه نوارهای صوتی فيلم ها بسيا رايج شد . زيرا :

• مشکل تدوين صدا با تصوير فيلم مدت تدوين را دو برابر می کرد .
• هزينه فيلم خام زيادی با به صرف می شد .
• تجهيزات هم زمان سازی صدا و دوربين سنگين ، پر درد سر و پر هزينه بود .

آثار کلاسيکی که به اين شيوه ساخته شدند :

• پشت شبانه  : جان گريوسون
• رودخانه وخيشی که زمين را شيار زد : پارلو رنتذ
• شهر : ويلار ون دايک

·    مستند سنتی :

فيلم مستند ، اعم از واقعی يا بازسازی شده ، تا دهه شصت مقوله ای نمايشی  - گفتاری بود . فيلم غير داستانی همچون مقاله ای غير داستانی از يک مجله بود ؛ همانند ارائه گزارشی بود از سوی کسانی که از ماجرايی اطلاع دارند به کسانی که نمی دانند .

·    برای اولين بار واژه « مستند » را « گريرسن » به کار برد از کلمه فرانسوی « دکومنند» به معنای « سفرنامه » گرفته شده است .

·    تأثير تلويزيون : ماهيت تلويزيون – پخش زنده – انتقال آنی واقعه ايست که در برابر دوربين رخ می دهد .

·  بزرگترين مشکل پيدايش و تحول سينمای بی واسطه و مستند رفتاری اين بود که در موقعيتی واقعی فيلمبرداری می شود . اين موضوع ، توجيهی برای خطاهای مفهومی بسيار می شد .

·    سينما واقعيت (Relite) :

واقعيت و خود ماجرا اتفاق افتاده و فيلمبردار مستقيما" بدون واسطه در همان لحظه واقعيت را ثبت می کند .

·    سينما حقيقت (Verite) :

 هر مستندی چون مبتنی برامری جاری بود و صحت آن قابل بررسی و اثبات ، حقيقی تلقی می شد . شبيه سازی رويداد اصلی بود زيرا تکنولوژی اجازه فيلم برداری بی واسطه از رويداها را نمی داد . بعدها با تکامل دستگاههای فنی ؛ سينما – حقيقت شيوه جديدی برای فيلم برداری از رفتار انسانی ارائه داد : « بگذاريد رويداد فيلم را کنترل کند » : دوربين کاشته دکمه روشن زده تا رويداد ضبط شود .

·    عده ای معتقدند که ضبط که رويداد واقعی نياز به طراح ی ندارد : که دقيقا" خلاف اين موضوع صادق است .

·    « کله های سخن گو » ( مصاحبه و گفت و گو با مردم ) در فيلم مستند بی ارزش اند . بايد نشان دهيد که مردم چه کرده اند .

·    دو رويکرد اصلی در مستند سازی عبارتند از رويکرد :

1) مردم شناسانه : مردم ، نهادها و فرهنگ ها را به همان صورتی که هستند ، يا به نظر می رسند نشان می دهد . نمونه فيلم هايي چون : نانوک شمال ، بندر سنپيترو و حلقه روياها

2) تاريخی : می کوشد مردم و رويدادهای مهم گذشته را روی نوار فيلم يا ويديو زنده کند . نمونه فيلم هايي چون : رزم ناو پوتمکين ، غم وحسرت و بيس بال فيلمی از کن برنز فيلم های تاريخی و زندگی نامه ای ، به نوعی باز آفرينی نياز دارند . اکثر مطالب در کتب تاريخی در قالب واژه ها يافت می شوند ولی فيلم نمی شوند ( تصويری نيستند )

·    مستند ساز بايد شيوه ای ارائه کند که از نظر بصری جالب باشد .

·  فيلم جالب بايد افشا کننده باشد و چيزی را به ما نشان دهد که به نحو ديگری نتوانيم به آن پی ببريم . چنين فيلمی بايد از مصور سازی متن فراتر برود .

·  اگر می خواهيد فيلم مستند مفيد ، واقعی خوب و باورپذيری بسازيد ، بايد از اين فکر دست برداريد که می توان واقعيت را به درون دوربين منتقل کرد و بعد هم آن را به مخاطب نشان داد . زيرا « روی فيلم هيچ واقعيتی ثبت نشده است » فقط يک انتزاع نمادين سطح بالاست که ممکن است به طور ضمنی مشابه چيزی را که در دنيای واقعی ضبط شده است ، نشان دهد .

برای مثال : بيننده با نگاه به عکس بلافاصله می گويد : « بله ، اين عمه مری است » اما نه ، اين طور نيست زيرا اين عکس حتی کل هيکل عمه مری را نيز نشان نمی دهد . محور اصلی ، نه تصويری ، بلکه انسانی است که اين عکس را می بيند .